De afgelopen vijf maanden zijn in het mortuarium in de hoofdstad Nairobi de dode lichamen van 450 mannen binnengebracht. Ook in Machakos en Naivasha werden elk 11 lijken binnengebracht. Ze hadden allemaal schotwonden in het achterhoofd of in de nek, wat er op wijst dat ze geëxecuteerd werden. De meeste werden als ‘onbekend’ geïdentificeerd. Het is vreemd dat er zo veel dode lijken in de mortuaria gedumpt worden zonder men weet waar ze vandaan komen. Politiewoordvoerder Eric Kinaith wuift de beschuldigen van de hand:  “Pure onzin.”               

Er rijzen echter enkele vragen. Wie zou de lijken willen vervoeren? Op de grote wegen in Kenia staan vele politiecontroles en nooit hebben zij iets verdachts opgemerkt. Ooggetuigen verklaren ook dat ze slachtoffers gezien hebben in terreinwagens die sterk lijken op degenen waar de Keniaanse politie mee rondrijdt. Maar als de politie niet verantwoordelijk is, waarom doen ze er dan niks aan om deze moorden te onderzoeken of tegen te houden?  De commissievoorzitter, Maina Kiai, wees er ook op dat de politie zeer laks omsprong met meldingen van de bevolking. Ze weigerden lijken op te halen waardoor deze werden overgelaten wilde dieren. Tijdens het onderzoek toonde de politie ook geen interesse, ontkende ze openlijk de beschuldigingen of weigerde gewoonweg mee te werken.

De Mungiki is een gewelddadige bende met maffiose praktijken. Men vermoedt dat het militanten zijn van de Kikuyu, een etnische groep die de stammentraditie streng naleeft.  Ze eisen beschermingsgeld van de burgers, maar wanneer men weigert te betalen, wordt men brutaal onthoofd. In 2002 werd de Mungiki verbannen door de  overheid nadat ze 21 mensen hadden onthoofd. Sinds april dit jaar zouden weer 27 burgers en 15 politiemensen gedood zijn in vuurgevechten en door onthoofdingen. De politie startte daarom met een grootse operatie. Volgens familieleden van de vermoorde mannen van de Kikuyu  werden ze gearresteerd door de politie en werd er sindsdien niets meer van hen gehoord.                                                      

Het kwam aan op één stem, maar in de Gentse gemeenteraad is het verbod “op het dragen van religieuze, levensbeschouwelijke en politieke symbolen bij het stadpersoneel” goedgekeurd. Om dit resultaat te bekomen was er wel een wisselmeerderheid nodig: Open VLD, het kartel CD&V/N-VA en het Vlaams Belang stemden voor, SP.A, Spirit en Groen! waren tegen. Het verbod geldt enkel voor ambtenaren die in contact komen met het publiek.

Het voorstel werd ingediend door open VLD-schepenen Christophe Peeters en Matthias Declercq: “Dit past in de klassieke paarse strijd voor de scheiding van kerk en staat.” SP.A kantte zich echter tegen het verbod, waardoor de coalitiepartners tegenover elkaar kwamen te staan. Fatma Pehlivan (SP.A), schepen van personeelsbeleid, is erg teleurgesteld, maar zal het verbod dus moeten invoeren. “Het cordon sanitair dat sinds 1991 stand hield is hiermee ook verbroken.”

Voordat het verbod er kwam, werd er al een lange weg afgelegd.Naar aanleiding van het hoofddoekenverbod voor loketbedienden in Antwerpen in november 2006, vroeg gemeenteraadslid Kristian Colen (Vlaams Belang) of het Gent dit ook niet wilde invoeren. Schepen Marina Hoornaert (SP.A) antwoordde toen dat het Gentse stadsbestuur niet van plan was om vestimentaire regels aan het personeel op te leggen.

Het Vlaams Belang houdt voet bij stuk. Eind mei van dit jaar plaatste het Vlaams Belang het hoofddoekendebat terug op de agenda. Ze eisten een volledig verbod. Op dat moment komen  de verkiezingen van 10 juni eraan en Open VLD en SP.A zijn het dan al niet eens over een mogelijk verbod. Men beslist dat het niet past om meteen met elkaar in discussie te treden, dus men schuift het debat op de lange baan.                                                                                                                              

Het verbod in Antwerpen, ingevoerd door Patrick Janssens (SP.A) blijft echter een thema in de nationale verkiezingscampagne. Freya Van den Bossche (SP.A) vindt toch dat de situatie in Gent veel anders is dan die in Antwerpen: “Geen enkele Gentenaar vindt het een probleem als er iemand met een hoofddoek achter het loket zit.”

Op 5 november 2007 vindt er een open debat plaats. De gemeente- en OCMW-raadsleden zullen zich over het probleem buigen. Het Vlaams Belang wil van zodra het mogelijk is een stemming over het hoofddoekenverbod uitlokken. Zij dienen dan ook een motie in waarin men een verbod vraagt op ‘ostentatieve religieuze uitingen’. Ze baseren zich op de deontologische code in het reglement van het Genste stadspersoneel waarin staat: “We staan ten dienste van elke burger of klant zonder vooroordelen. Daarom stellen we ons neutraal op. We voeren tijdens de diensturen geen politieke, ideologische, religieuze of filosofische propaganda.” De discussie komt nu echt op gang. De SP.A kant zich, samen met Spirit en Groen!, regelrecht tegen een verbod, coalitiepartner Open VLD is er voorstander van. De CD&V raakt het niet eens over een verbod en vraagt aan Open VLD een initiatief te nemen, aangezien zij wel een duidelijk standpunt innemen.                                                                                                                                                                 

Schepen Matthias De Clercq (Open VLD) dient een genuanceerder voorstel in waarin men een verbod vraagt op het dragen van ‘uiterlijke tekenen van religieuze, politieke of levensbeschouwelijke aard voor het Gentse stadspersoneel’. Hij pleit zelfs voor een algemeen verbod, zowel voor loketbedienden als niet-loketbedienden, maar daar zijn niet alle partijgenoten erover eens.                                           

Als het uitdraait op een stemming op de gemeenteraad van 26 november, zullen SP.A en Open VLD hun leden vrij laten. Inmiddels heeft de CD&V zich wel uitgesproken voor een verbod (slechts enkele leden zijn tegen). Een wisselmeerderheid behoort dus tot de mogelijkheden.De inwoners van Gent hebben zelf ook niet stilgezeten. Advocaat Abderrahim Lahlali van de vereniging Divers en Actief verzamelde 3.783 handtekeningen. Dit omdat burgemeester Daniël Termont de hele kwestie een non-debat noemde. Hij stelde dat de hoofddoekenkwestie geen probleem vormt in Gent, maar voor de allochtone gemeenschap dreigt er wel een verbod te komen.                                      

Dankzij het burgerinitiatief van Lahlali mag hij de gemeenteraad toespreken. Dit was meteen een primeur voor de Vlaamse Gemeentepolitiek. Het was de eerste keer sinds het nieuwe gemeentedecreet dat een niet-verkozen inwoner het woord mocht nemen. Hij pleitte voor een actief pluralisme: “Waarom mag de diversiteit van de stadsbevolking niet weerspiegeld worden in het stadspersoneel?”Tijdens de gemeenteraad werd er gestemd op het voorstel van het Vlaams Belang en van Open VLD, enkel dat van Open VLD werd goedgekeurd.

De discussie is nog wel niet ten einde. OCMW-raadslid Dirk Holemans (Groen!) gaat een voorstel indienen om de hoofddoek wel toe te laten voor OCMW-personeel. Aangezien SP.A en Groen! daarin een meerderheid hebben, zal er voor het OCMW geen verbod volgen.

Niet alleen de openbare omroep in Vlaanderen maar ook onze Noorderburen bij de zender SBS6 kregen met een dergelijke uitspraak te maken. Men wilde een reportage uitzenden over een veroordeelde pedofiel die niet meer met kinderen mocht werken, maar toch nog steeds zeilkampen voor kinderen organiseerde. De uitzending werd verboden omdat de privacy van de man zou geschonden worden. Het privacy-argument wordt steeds vaker ingeroepen om een uitzending niet te laten door gaan.    

De deontologische en ethische regels die journalisten zouden moeten naleven bij de uitoefening van hun beroep vinden hun basis in twee documenten. In de Verklaring der plichten en rechten van de journalist, dat werd aanvaard door de Internationale Federatie van Journalisten (waaronder de AVBB) op het congres van Istanboel in 1972, staat dat het de essentiële plicht van de journalist is om bij het opzoeken en het commentariëren van de gebeurtenissen het privé-leven van personen te eerbiedigen. In de Code van Journalistieke beginselen uit 1982 staat de gelijkaardige regel dat uitgevers, hoofdredacteuren en journalisten de individuele waardigheid en privacy moeten respecteren. Volgens de voorzitter van de Raad van de Journalistiek en tevens docent aan de Vrije Universiteit van Brussel Eric Brewaeys is de eerste regel in de deontologie altijd: “Doe nooit aan een ander wat je niet wil dat ze je zelf aan doen.”

Privacy

Brewaeys stelt samen met Flip Voets, secretaris-generaal en ombudsman van de Raad voor de Journalistiek, dat er geen eenduidige definitie bestaat van wat privacy juist inhoudt, het blijft dus eerder vaag. Wat betekent schending van de privacy dan juist? Voets stelt dat privacy voor iedereen iets anders inhoudt. “De privacy van iemand die meedoet aan een programma als Big Brother is veel kleiner dan van iemand die nooit de publiciteit opzoekt.  Je kan iemand die zelf de publiciteit niet opzoekt enkel in de openbaarheid brengen wanneer er redenen zouden zijn van publiek belang, zoals het plegen van een zwaar misdrijf of voorbereiden van een aanslag.”  Hier is Brewaeys het mee eens: “Wanneer men daden stelt die een weerslag hebben op de maatschappij is het normaal dat de maatschappij daar op een bepaalde manier van op de hoogte wordt gebracht. De pers oefent mee controle uit over wat er in de maatschappij gebeurt.” Men mag dus in de media de privé-gegevens van iemand meegeven wanneer het maatschappelijk relevant is, maar die maatschappelijke relevantie wordt op zijn beurt ook weer door de journalist zelf bepaald.

 De Raad voor de Journalistiek en de rechterlijke instanties oefenen hier controle op uit, zodat eventuele fouten hiertegen  kunnen worden rechtgezet. “De regels zijn een beetje uitgezet in de rechtspraak van het Hof van Straatsburg, maar er blijven vele nuances omtrent wat er mag geschreven worden in naam van het maatschappelijk belang dat het eigenlijk niet in preventieve regels te vatten valt. “             

Toen Koppen de reportage wilde uitzenden zat de student nog achter de tralies en was het onderzoek naar hem nog aan de gang. Ook dat is een reden om extra voorzichtig om te springen met gegevens over de dader en zijn familie. Brewaeys haalt hier de jurist Walter Van Steenbrugge aan. Die schrijft in zijn boek dat wanneer een zaak nog niet voor de rechtbank behandeld is, men er dan niet mag over schrijven, het sub iudice-beginsel. Brewaeys is het hier echter niet mee eens en vind dat totaal wereldvreemd en paternalistisch. “Wereldvreemd, want je kan niet vermijden dat zoiets gebeurt. Op kleine schaal wordt er over gebabbeld in het café aan de toog, maar het gaat veel verder dat. Op dit ogenblik zitten we met media die wereldomvattend zijn en die daar een serieuze publiciteit aan geven. Het is ook paternalistisch. Er wordt geargumenteerd dat de pers, in rechtszaken waar een jury zetelt, deze jury kan beïnvloeden door hun berichtgeving. Dat is misschien wel waar, maar de mensen hebben toch meer verstand dan dat.”

Uitzendverbod

Brewaeys vindt dat journalisten de privacy van anderen zo veel mogelijk moeten respecteren, maar een uitzendverbod vormt een regelrechte inbreuk op de persvrijheid. Deze persvrijheid wordt gewaarborgd in het artikel 25 van onze grondwet waarin ook gesteld wordt dat censuur nooit kan worden ingevoerd. Voets gaat hier mee akkoord: “Het gaat hier om een principiële zaak. Een uitzendverbod kan niet, ook niet wanneer de privacy van een persoon daardoor geschonden wordt.” Privacy is trouwens een te vaag begrip om je op te baseren om preventief te gaan sanctioneren. Beide heren zijn van mening dat wanneer men vindt dat er fouten zijn gemaakt,men achteraf naar de rechtbank kan stappen om eventueel een schadevergoeding te bekomen. Schade wordt berokkend wanneer men in de media de reputatie van iemand nodeloos schaadt door het vrijgegeven van bijvoorbeeld privé-informatie. Het gedrag van mensen en de feiten die ze stellen komt vaak gewoon van henzelf en ook dat kan voor schade zorgen, zoals Brewaeys stelt: “We moeten leven met de vrijheid van de mensen en de schande die er voortvloeit.” 

Wanneer men denkt dat zijn privacy door de media aangetast zal worden, zijn er andere manieren om dit op te lossen dan langs de juridische weg. Voets stelt hier twee alternatieven voor. Ten eerste kan men contact opnemen met de omroep zelf om hen op de hoogte brengen van waar er mogelijk een probleem kan rijzen wanneer men zou doorgaan men de uitzending en dan hun reactie afwachten. Vaak houden de media rekening met argumenten die worden aangevoerd. Men kan dan het programma wijzigen of personen onherkenbaar maken (gezicht vervagen, stem vervormen) wanneer het om privacy gaat. De VRT heeft daaromtrent ook een deontologische richtlijn die geldt voor non-fictieprogramma. Hierin staat geschreven dat men niet verplicht is de identiteit van programmamedewerkers, zoals getuigen, te vernoemen. Men had dat dus in dit geval eventueel kunnen toepassen. Voets heeft nog bij de televisie gewerkt en volgens hem is vooral belangrijk om de belangen tegen elkaar af te wegen: “ Wanneer de bescherming van de privacy zwaarder doorweegt, moet men zich maar tevreden met minder aantrekkelijke beelden.”                                     

De tweede mogelijkheid bestaat er in de Raad voor de Journalistiek op de hoogte te brengen. Zij fungeren als tussenpersoon en nemen dan ook contact op met de betreffende zender. Zo probeert men  een oplossing te vinden voor eventuele problemen. “Als ombudsman heb ik zo al veel mensen kunnen helpen en vaak gaat het langs deze weg sneller dan via de rechtbank.”

De discussie over wat zwaarder doorweegt, de persvrijheid of het recht op privacy is nog lang niet ten einde. Journalisten zullen steeds de belangen tegen elkaar moeten afwegen bij het informeren van de samenleving: de maatschappelijke relevantie van een gebeurtenis tegen de schade die kan worden toegebracht door de schending van de privacy. Wat wel zeker is, is dat iedereen in de wereld van de journalistiek tegen de preventieve maatregel van het uitzendverbod gekant is.

Nieuwe communicatietechnologieën vinden we overal om ons heen en een  kunstencentrum als Vooruit kan daarbij niet achterblijven. Daarom hebben ze op hun website een community opgericht. Een community is een gemeenschap op het internet waar mensen met dezelfde interesses met elkaar in contact te komen.

Worden via de community op de website echt nieuwe onderwerpen aangesneden?

 “De community begint nu echt op dreef te komen. Het is nu eenmaal de nieuwe technologische communicatie, dat kan je niet tegenhouden. Er zijn mensen die via deze weg communiceren en er zijn mensen die het nooit langs deze weg zullen doen. Als er veel over een bepaald onderwerp te doen is in de community, weet je wat er leeft onder je publiek en kan/moet je daar rekening mee houden, bijvoorbeeld bij het organiseren van een debat. Met de inhoud die we binnen krijgen via de community, moet nog wel wat meer mee gebeuren, het moet meer aan bod komen. Het is een tool en je krijgt informatie binnen die je anders niet hebt.”                                                                                                                    

Houdt u rekening met de reacties op een bepaald debat?

 “In welke mate moet je daar rekening mee houden? Toen de community nog niet bestond, kon je moeilijk reageren op elke klacht die binnenkwam. Dan ben je niet goed bezig, want het zijn mensen die malcontent zijn die reageren. De vraag is waar die voor staan. Als een bepaald volume begint te zeggen dat er iets mis is met een bepaald onderwerp, kan je wel beginnen denken dat er iets fout zit. Het blijft interessant om te weten wat er leeft onder je publiek. In de beginjaren deed ik hier de rondleidingen in de Vooruit. Soms doe ik het nog wel eens en dat is mijn community. Aan de hand van de opmerkingen die gemaakt worden en de vragen die men stelt, of tijdens het nababbelen in het café – want iedereen wil de gids trakteren, waar ik uiteraard ja op zeg- hoor je dingen. Vaak nodig ik de mensen van de marketing mee uit op rondleidingen en in een notendop krijgen ze meer informatie dan wanneer men een dure enquête laat afnemen.                                                                                                                                                                                                      Je pikt een geest op, een goed idee op, een opmerking. Het zou zeer hautain zijn om daar geen rekening mee te houden. Wat zijn je eigen parameters om rekening mee te houden? Als er al tien beginnen klagen, is dat al een serieus percentage, want niet iedereen kruipt in zijn pen. Hoewel ik mij wel kan inbeelden dat er via de community sneller gereageerd wordt. Je zet je antennes op, je voelhorens. Het is instructief.”                                                                                                                                                                           

Is het niet zo dat je via internet vooral de jongeren aanspreekt?                                                                          

“We hebben hier ooit eens (lacht) ‘websiteterroristen’ gehad. Zij knipten ‘www.vooruit.be’ uit elke affiche. Dat waren de mensen die ook geïnformeerd wilden worden, maar nog geen computer gebruikten. Als je enkel je informatie via de website geeft, stoot je bepaalde mensen af.”

“Het is allemaal relatief snel gegaan. 25 jaar geleden werd het maandblad nog gemaakt met een stencilapparaat. Nu gaat dat via de computer, dan naar de drukkerij en een week later is het klaar. Een computer is heel gemakkelijk. Papier is trouwens ook slecht voor het Amazone- en andere wouden. Papier vervangen door elektronische telecommunicatie is goed, hoewel ik mij wel afvraag wat er hier allemaal in de lucht hangt, als we zo wireless bezig zijn. Papierverslinderij dat zie je en die signalen in de lucht niet.               Het is een tool waarbij een huis als dit wel achterlijk zou zijn indien ze het niet zouden gebruiken. De voornaamste doelgroep zijn  jongeren en de jongeren van vandaag zijn de ouderen van morgen. Diegenen die de computer nu gebruiken gaan dat over 20 jaar nog doen. Maar op dit moment heb je nog steeds een combinatie nodig. De meerderheid van de jeugd zal stilaan wel via het net te weten komen wat we doen. Maar hou een enquête bij 40-plussers en het zal via de krant en het maandblad zijn. Je moet dus gewoonweg beide hebben.”

 “Wat interessant is in dit gebouw, is wat ogenschijnlijk van de dienst infrastructuur komt – het veilig maken van het gebouw via een beheerssysteem – zijn vertakkingen heeft naar communicatie en artiesten. Dat is fantastisch: we zitten hier met een monument, maar het is wel een actueel kunstencentrum. De hotspot in het Kafee – via wirelesscommunicatie kan je gratis draadloos op het internet surfen – is ook een vorm van reclame voor de Vooruit. Ook artiesten gebruiken hun laptop meer als een element in hun creaties. We zijn dus goed bezig: innovatief wat betreft het beheer van het gebouw, de artiesten én de marketing. Het middel, waarvan de community een veruiterlijking is, wordt gebruikt om het gebouw te beschermen, het publiek te bereiken en artiesten ermee te laten werken. Een nuttige investering dus en daarin zijn we wel vooruitstrevend.                                                                                                                                                                                           De digitale (r)evolutie die we hier gepleegd hebben, was een van de eerste keren dat op dergelijk grote schaal de overheid, het Interdisciplinair instituut voor BreedBand Technologie (IBBT), de universiteit, de privé en de kunstenwereld samengewerkt hebben. “

Zijn er ook nadelen aan deze digitale evolutie?

“Het enige nadeel is dat het duur is. We zijn blij dat we de proef- en speeltuin mogen zijn van het IBBT, de universiteit en de overheid. We hebben zelf ook bijgedragen, door mankracht, uren erin te steken. Het basisidee van op een vlugge manier heel veel mensen te kunnen bereiken, mag je ook niet misbruiken. De Vooruit heeft elke dag een voorstelling en dan kan je moeilijk daarvoor elke dag e-mails gaan rondsturen. We beperken het tot een nieuwsbrief eenmaal per weer, dat moet nog tot te slikken zijn.”

De Ancien Belgique streamt zijn concerten via het internet. Heeft de Vooruit zulke plannen?

“Het is de bedoeling dat we een digitaal archief gaan uitbouwen. Evenementen worden gefilmd maar het ontbreekt aan tijd om het te herbekijken en te monteren. De bedoeling is dat de website een interactieve site wordt.”

Zorgen de nieuwe media ervoor dat er meer volk komt naar de debatten die u organiseert?

“Je speelt wel in op het feit dat we nu eenmaal met een jeugd zitten die games speelt, chat en aan community doet. Het zou stom zijn om niet van de technologie gebruik te maken als die toch voorhanden is. Je mag je er wel niet door laten domineren. Het gesproken woord blijft van grootste belang. Je moet gewoon een format zoeken dat meer van deze tijd is. Het moet ook zeker een meerwaarde bieden. Letterlijk een meer-waarde. Waarde die er aan toegevoegd wordt zonder de aandacht af te leiden. Het publiek voor de debatten groeit doordat ze in de voorgaande debatten aangenaam verrast zijn door de manier van presentatie. Het publiek komt voor de namen, maar een deel van het publiek zal gestegen zijn ‘omdat het de vorige keer leuk was met filmjes enzo’. De technologie speel zeker mee.”

“Hoe  gaan de debatten er over 10 jaar uitzien? Hoe lang kan je dat van de beelden nog volhouden? Want dat wordt ook een truckje. Ik heb het idee om voor het programma van volgend jaar  terug te gaan naar een kleine zaal, het goeie ouderwetse salongesprek: 50 man, tafeltjes, een fles wijn, twee  personen over een bepaald onderwerp. Geen toeters en bellen. Zodat je op de huid van de sprekers zit. Ook al zijn er de mogelijkheden, af en toe het omgekeerde doen, tegen de wervelstorm in.  Je moet zorgen voor variatie. Als het twee straffe gasten zijn die komen spreken, dan ga je niet buiten met de gedachte ‘spijtig dat er geen filmpjes werden getoond’. Andersom ook, wanneer de sprekers niets te zeggen hebben, mag  je nog honderden beelden tonen, het publiek merkt dan ook dat het niet goed is. Je moet daar wat mee spelen.”

Ontstaat er meer cultureel engagement op deze manier? “Een paar jaar geleden stond er in de kranten dat de jeugd niet meer geëngageerd is, maar toch zit 600 man in de Vooruit voor een debat over het Midden-Oosten waarvan zeker 70 procent onder de 25 jaar is. De jongeren van vandaag zijn geëngageerd op hun manier. Ook tijdens het debat over Latijns-Amerika zat 350 man. Waarom zo veel? Ik denk wel dat de technologie daar een rol in speelt omdat ze niet naar het oubollige debat zitten te luisteren. Er gebeurt iets. Doet dat daarachter afbreuk aan de inhoud van het debat? Bijlange niet! Je presenteert het op een andere manier en daarom groet het publiek ook.”

MEER INFO: WWW.VOORUIT.BE